Numizmatyka dla początkujących

Osoby, które zdecydowały się na rozpoczęcie swojej przygody z numizmatyką, powinny w pierwszej kolejności zapoznać się z niezbędnymi informacjami na temat kolekcjonerstwa.

Czym jest numizmatyka?

Istnieje wiele definicji numizmatyki. Jedną z nich jest definicja spisana w książce Andrzeja Mikołajczyka „leksykon numizmatyczny, Warszawa-Łódź 1994” :
„Numizmatyka, nauka pomocnicza historii badająca monety i niemonetarne środki płatnicze jako źródła historyczne w aspektach politycznym, kulturowym, gospodarczym, artystycznym i technicznym”.

Podstawowe pojęcia:

Awers– główna strona monety lub medalu, a więc strona, na której widnieją „dane” emitenta. Możemy zaobserwować na niej portret, herb, imię. Współczesne monety posiadają na tej stronie godło państwa. Na banknocie zaś awers zawiera nazwę emitenta i podpisy osób odpowiedzialnych.
Rewers- jest stroną odwrotną w stosunku do awersu, również stroną monety lub banknotu. Zawiera ona mniej ważne informacje, np. popiersia sławnych ludzi itp.

Niezbędne informacje o kolekcjonerstwie

Kolekcjoner, który traktuje swoje zajęcie poważnie nie powinien ograniczać się do zbierania samych monet. Jednym z obowiązków, oprócz kolekcjonowania okazów jest śledzenie literatury fachowej, zarówno tej z minionych wieków, a także tej bieżącej. Można to czynić poprzez korzystanie z dużych bibliotek lub korzystając z Internetu. Istnieje także możliwość zwracania się do lokalnych Oddziałów Polskiego Towarzystwa Numizmatycznego, z których większość posiada własne biblioteki, które zawiera podstawowe publikacje.

Na bieżąco warto zaopatrzać się w literaturę fachową taką jak:

  • Popularnonaukowy Biuletyn Numizmatyczny
  • Naukowe Wiadomości Numizmatyczne
  • Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego W Łodzi
  • Zapiski Numizmatyczne wydawane przez Muzeum Narodowe w Krakowie
  • Sekcja Numizmatyczna Komisji Archeologicznej PAN oddziału w Krakowie
  • Czasopisma lokalnych kół i oddziałów PTN

Numizmatyka w Polsce

Znaczny rozwój numizmatyki w naszym kraju rozpoczął się w XIX wieku: Tadeusz Czacki (1765-1813), Joachim Lelewel (1786-1861), Ignacy Zagórski (1788-1854), Kazimierz Stronczyński (1809-1896), Emeryk Hutten- Czapski (1828-1896).

W wieku XX ważną rolę w dziedzinie numizmatyki odegrali: Zygmunt Zakrzewski (1867-1951), Marian Gumowski (1881-1974), Władysław Terlecki (1904-1967), Andrzej Kunisz (1932-1998), Andrzej Mikołajczyk (1958-1991).

Nie można także pominąć najbardziej aktywnych numizmatyków współczesnych: Ryszarda Kiersnowskiego oraz Stanisława Suchodolskiego.

Datowanie zabytków archeologicznych

Wiedza numizmatyczna jest niezwykle pomocą w przypadku datowania zabytków archeologicznych, dlatego też niezbędna jest znajomość całego kontekstu znaleziska, miejsca i sposobu jego ukrycia. Często pojedyncze monety nie mają dużej wartości numizmatycznej i rynkowej, ale całe skarby łącznie z naczynkiem mogą być warte wiele. Stąd ważne są dla naukowców szczegółowe informacje dotyczące znalezisk monetarnych, a osoby, które pomijają je świadomie nie zasługują na miano numizmatyka.

Jak tworzyć kolekcje?

Tadeusz Kałkowski, jeden z najwybitniejszych polskich kolekcjonerów XX wieku (1899-1979) wygłosił na łamach czasopisma NUMIZMATYK KRAKOWSKI, które sam redagował słowa dotyczące monet próbnych i kolekcjonerskich, produkowanych w olbrzymich ilościach na potrzeby kolekcjonerów. Uważa się, że takie produkcje nie powinny być obiektem zainteresowań w gronie początkowych kolekcjonerów:

„Powyższe „nibymonety” nie mają nic wspólnego ze środkami obiegu pieniężnego na rynku towarowym. Są natomiast pięknymi okazami sztuki medalierskiej „monetopodobnej”. Przyjęcie takiego punktu widzenia zwalnia szerokie rzesze kolekcjonerów monet od kolekcjonerskiego obowiązku włączania do swoich zbiorów tych „nibymonet”, które w tej chwili są przedmiotem narzekań i rozgoryczenia zwłaszcza młodych zbieraczy (…). Najwyższy czas odróżnić kolekcjonerów monet obiegowych od kolekcjonerów medali! Przed kolekcjonerami medali otworzył się w ostatnim 10-leciu nowy piękny dział „monet próbnych i nibyobiegowych” bitych w krótkich seriach, a przez to kosztownych (…). Oddzielmy nareszcie numizmatykę od medalistyki, a odzyskamy wewnętrzny spokój zbieracki, burzony obecnie nagminnie przez niewczesne i źle skierowane pożądania (…). Zastanówmy się nad naszymi możliwościami kompletowania tych okazów (…). Zbierajmy monety tylko „naprawdę obiegowe”!

Kilka numerów później Tadeusz Kałkowski powrócił do tematu wspomnianych monet i ponownie wyraził swoją opinię na ich temat:

„Co innego jest zbieractwo monet obiegowych, powszechnie znajdujących się w handlu codziennym, zaś co innego kolekcjonowanie artystycznych okazów sztuki medalierskiej, poświęconej wyłącznie plastyce monetarnej”.

Czego należy unikać?

Początkujący kolekcjoner powinien unikać samodzielnego konserwowania monet i ich czyszczenia, ponieważ nie posiada odpowiedniej praktyki w tej dziedzinie. Młodzi numizmatycy posuwają się często do użytku materiałów ściernych, co jest całkowicie niedozwolone! Wszelakie inwazyjne metody mogą spowodować nieodwracalne zniszczenie monet, a tym samym całkowitą utratę ich wartości numizmatycznej.

Kolekcjonerzy zaawansowany potrafią już samodzielnie wykonywać proste czynności konserwatorskie, które dla wytrawnego numizmatyka są czymś oczywistym, jednak dla początkującego kolekcjonera monet może stać się wielką trudnością. Dlatego warto poszukać skup starych monet w regionie, żeby uzyskać podpowiedzi i znaleźć ciekawe numizmatyczne okazy.

Gdzie można spotkać piękne okazy?

Najważniejsze zbiory monet i medali znajdują się aż w kilkunastu muzeach w Polsce. Posiadają one osobne gabinety numizmatyczne, w których znajduje się przemyślane gromadzenie i opracowywanie okazów w postaci monet, banknotów, medali, orderów i odznaczeń:

  • Muzeum Narodowe w Warszawie
  • Muzeum Narodowe w Krakowie
  • Muzeum Narodowe w Poznaniu
  • Zamek Królewski w Warszawie
  • Muzeum Narodowe w Szczecinie
  • Muzeum Narodowe we Wrocławiu
  • Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Wrocławiu
  • Muzeum Sztuki Medalierskiej we Wrocławiu
  • Muzeum Okręgowe w Bydgoszczy
  • Muzeum Okręgowe w Lublinie
  • Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi
  • Biblioteka Kórnicka PAN
  • Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu
  • Muzeum Miedzi w Legnicy

Dostęp do numizmatycznych kolekcji muzealnych mają osoby, które zajmują się naukowo kolekcjonerstwem, a także studenci, którzy piszą pracę magisterskie dotyczące numizmatyki. Niekiedy zbiory udostępniane są też „osobom szczególnie zainteresowanym”, które uprzednio porozumieją się z Kierownikiem Gabinetu.